Pasif-Agresif Kişilik Bozukluğu: Gizli bir şekilde bilerek engelleyici, erteleyici, inatçı ve yetersiz olmayla belirgin bozukluktur. Pasif direnç, somurtkanlık ve kavgacılık, otoriteye karşı çıkma, şanssızlığından yakınma temel bulgularıdır.
Borderline (Sınır) Kişilik Bozukluğu: Bireyselleşme sorunları, duygulanımı denetleme sorunları ile ilgili problemler ve yoğun kişisel bağlılıklar temelde görülebilir. Terk edilmeye karşı aşırı korku duyma, kimlik karmaşası, kendine zarar verici davranışlar, sürekli boşluk hissi, öfke patlamaları gibi problemler görülür.
Paranoid Kişilik Bozukluğu: İnsanlardan kötü niyetli hareketler bekleme eğilimindedirler. Şüphecilik ve güvensizlik temel belirgindir.
Şizoid Kişilik Bozukluğu: Sosyal ortamdan uzaklaşmanın, izole yaşantının olduğu kişilik yapısıdır. Yakın arkadaşlıkları ve sırdaşları yoktur.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu: Davranış, düşünce, duygulanım, konuşma ve görünümde bir çok gariplik vardır. Alınganlık fikirleri, olağan dışı yaşantıları, kuşkuculuk, acayip düşünce biçimi belirgindir.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu: Başkalarına hak tanımayan, uyumsuz davranışların olduğu kişilik yapısıdır. Suç işleme eğilimi, sürekli yalan söyleme, dürtüsellik, kavgacılık, sorumsuzluk, vicdan azabı çekmeme temel bulgularıdır.
Histrionik Kişilik Bozukluğu: Dramatik, duygusal, etkileyici davranış kalıplarının olduğu bozukluktur. İlgi odağı olma beklentisi, baştan çıkarıcı davranma, fiziki görünümüne aşırı dikkat ve insanları kullanma, gösteriş, başkalarından kolay etkilenme ön plandadır.
Narsistik Kişilik Bozukluğu: Kendini beğenme ve öz saygı ile aşırı ilgilenmenin olduğu bozukluktur. Üstünlük duygusu, beğenilme gereksinimi, kendini karşısındakinin yerine koyamama, küstahlık temel problemlerdir. Temelde anne ile çatışmalar yatar.
Çekingen Kişilik Bozukluğu: Çekingen ve utangaç kişilik yapısı belirgindir. Yakın ilişkiler kuramama, eleştirilmeye aşırı duyarlılık, küçük görüldüğünü düşünme, sosyal etkinliklere katılmama temel problemlerdir. Temelde ebeveyn eleştirilerinin etkisi büyüktür.
Bağımlı Kişilik Bozukluğu: Bağımlı ve boyun eğen kişilik yapısı belirgindir. Başkalarından öğüt ve destek alma ihtiyacı, sorumluluk alamama, muhalefet edememe, inisiyatif kullanamama, tek başına kalamama temel bulgularıdır. Temelde ayrılık kaygısı vardır.
Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Mükemmelcilik ve esnek olamama belirgindir. Ayrıntılar üzerinde aşırı uğraşma, işin bitirilmesini zorlaştıran bir mükemmeliyetçilik, eskimiş veya değersiz eşyaları saklama, cimrilik, katılık ve inatçılık hakimdir.
Depresif Kişilik Bozukluğu: Karamsar, zevk alamayan, özgüvensiz ve genellikle mutsuz kişilerdir. Keder, mutsuzluk, keyifsizlik, kendini küçük görme, düşünceli ve endişeli yapı, kötümser, pişmanlık duymaya eğilim temel belirtileridir.
Sadistik Kişilik Bozukluğu: İlişkilerine acımasız veya küçük düşürücü davranış hakimdir. Adli olgularda yaygındır.
Kendine Zarar Verici Kişilik Bozukluğu: Kişiler yaşamlarını kötü sonuçlara yönlendirirler, yardımı veya iyi sonuçları reddederler, iyi sonuçlara doyumsuz yanıt verirler.
Kişilik Bozuklukları Hakkında Merak Edilenler
Kişilik bozukluğu, kişinin içinde yaşadığı kültürün beklentilerinden belirgin olarak sapan, süreklilik gösteren, esnek olmayan ve uyumsuz düşünce, duygu ve davranış örüntülerini ifade eder. Bu örüntüler ergenlik veya erken yetişkinlikte başlar, zamanla kalıcı hale gelir ve kişinin sosyal, mesleki işlevselliğinde belirgin sıkıntılara veya önemli ölçüde sıkıntıya neden olur.
Kişilik bozukluklarının tedavisinde en etkili yöntem genellikle psikoterapidir. Özellikle Şema Terapi, Diyalektik Davranış Terapisi (DBT), Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT) ve Psikodinamik Terapiler sıklıkla kullanılır. Tedavi, kişinin işlevselliğini artırmayı, sıkıntı veren davranış ve düşünce örüntülerini değiştirmeyi, duygu düzenleme becerilerini geliştirmeyi ve ilişki kurma biçimlerini iyileştirmeyi hedefler. İlaç tedavisi, eşlik eden depresyon, anksiyete gibi belirtileri yönetmek için destekleyici olarak kullanılabilir. Tedavi uzun soluklu bir süreçtir ve kişiye özgü planlanmalıdır.
Borderline Kişilik Bozukluğu'nun temel belirtileri arasında; terk edilmeye karşı yoğun korku ve çabalarla birlikte giden dengesiz ve yoğun kişilerarası ilişkiler, kimlik karmaşası, dürtüsellik (madde kötüye kullanımı, pervasız araç kullanma, aşırı para harcama gibi), tekrarlayan intihar davranışları veya kendine zarar verme, duygudurumda aşırı değişkenlik, kronik bir boşluk hissi, uygunsuz, yoğun öfke veya öfkeyi kontrol etmede güçlük ve stresle ilişkili geçici paranoid düşünceler veya ciddi dissosiyatif belirtiler sayılabilir.
Pasif-Agresif Kişilik Bozukluğu'nda iletişim, dolaylı direnç ve olumsuzlukla karakterize olduğu için zorlayıcı olabilir. Sağlıklı iletişim için; açık, net, doğrudan ve spesifik dil kullanmak, suçlayıcı olmamak ('sen' dili yerine 'ben' dili), sınırları net bir şekilde belirlemek ve korumak, davranışın sonuçlarını tutarlı bir şekilde göstermek ve duyguları ifade etmek için güvenli bir alan yaratmak önemlidir. Ancak, bu tür dinamiklerde bir ilişki terapisti veya psikologdan profesyonel destek almak, iletişimi yapılandırmak ve ilişkiyi sağlıklı bir zemine taşımak için çok değerlidir.
Kişilik bozuklukları, derinleşmiş ve kalıcı örüntüler olduğu için 'tamamen iyileşme' terimi yerine 'iyileşme' veya 'remisyon' kavramları daha uygundur. Uzun süreli, düzenli ve uygun psikoterapi ile kişiler belirtilerde önemli ölçüde azalma, ilişki ve işlevsellikte büyük gelişmeler yaşayabilir, hatta tanı kriterlerini artık karşılamayabilirler. İyileşme süreci kişinin motivasyonu, terapistle kurduğu işbirliği, sosyal desteği ve bozukluğun türüne göre değişkenlik gösterir. Erken müdahale ve sürekli çaba, olumlu sonuç alma olasılığını önemli ölçüde artırır.
Kişilik bozuklukları, kişinin hayatının tüm alanlarını (aile, iş, sosyal ilişkiler) derinden etkileyen karmaşık yapılardır. Mersin'de bu konuda deneyimli bir psikolog (örneğin, Psikolog Murat Bilim) ile çalışmak, kişiye özgü bir tedavi planı oluşturulmasını, güvenli ve tutarlı bir terapötik ilişki kurulmasını sağlar. Yerel bir uzman, kültürel ve sosyal bağlamı anlayarak müdahale edebilir. Düzenli seanslarla, birey sağlıksız düşünce ve davranış örüntülerini fark edip değiştirmeyi, duygularını düzenlemeyi ve daha doyum verici bir yaşam sürmeyi öğrenebilir. Profesyonel destek, yalnızca birey için değil, ailesi ve çevresi için de bir rehberlik ve rahatlama kaynağıdır.