Bağımlılık
Bağımlılık, bir madde veya davranışın ödüllendirici etkilerine karşı gelişen, kontrol kaybı ve olumsuz sonuçlara rağmen devam eden kronik bir beyin hastalığıdır.
Bağımlılık, kişinin bir madde (alkol, nikotin, uyuşturucu) veya davranışa (kumar, oyun, alışveriş) karşı yoğun bir istek duyması, bu isteği kontrol edememesi ve olumsuz sonuçlarına rağmen sürdürmesiyle karakterize kronik bir beyin hastalığıdır. DSM-5 ve ICD-11’de tanımlanan bağımlılık, ödül sistemindeki değişikliklerle ilişkilidir ve tedavi edilmezse ilerleyici bir seyir izleyebilir.
Belirtileri / Özellikleri
Bağımlılığın yaygın belirtileri arasında maddeyi veya davranışı alma isteği (craving), kullanım miktarını veya sıklığını kontrol edememe, tolerans gelişimi (aynı etki için daha fazlasına ihtiyaç duyma), yoksunluk belirtileri (bırakınca fiziksel veya psikolojik rahatsızlık), hayatın diğer alanlarını ihmal etme ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme sayılabilir.
Sebepleri / Mekanizması
Bağımlılığın gelişiminde biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler rol oynar. Genetik yatkınlık, beyin ödül sistemindeki dopamin dengesizlikleri, travma öyküsü, stres, sosyal çevre ve erken yaşta madde kullanımı risk faktörleridir. Kronik kullanım, beynin ödül, motivasyon ve karar verme bölgelerinde kalıcı değişikliklere yol açar.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı
Madde veya davranış kullanımı kişinin iş, okul, sosyal ilişkiler veya sağlık gibi alanlarda sorun yaratıyorsa, kullanımı bırakma veya azaltma çabaları başarısız oluyorsa, yoksunluk belirtileri ortaya çıkıyorsa veya kişi kullanımı kontrol edemediğini hissediyorsa bir klinik psikoloğa veya bağımlılık uzmanına danışılması önerilir.