Aşırı mükemmeliyetçilik

Aşırı mükemmeliyetçilik, bireyin kendine veya başkalarına yönelik aşırı yüksek ve gerçekçi olmayan standartlar belirlemesi, bu standartları karşılamak için aşırı çaba göstermesi ve başarısızlık durumunda yoğun kaygı, utanç veya yetersizlik duyguları yaşamasıyla karakterize edilen bir kişilik örüntüsüdür. Bu durum, psikoterapide sıklıkla obsesif-kompulsif kişilik bozukluğu, kaygı bozuklukları ve depresyonla ilişkilendirilir. Aşırı mükemmeliyetçilik, kişinin işlevselliğini ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Belirtileri / Özellikleri

Aşırı mükemmeliyetçiliğin belirtileri arasında hata yapmaktan aşırı korkma, sürekli olarak kendini eleştirme, başarıları küçümseme, erteleme davranışı (mükemmel sonuç garantisi olmadığında göreve başlayamama), katı kurallar ve düzen takıntısı, başkalarına karşı aşırı eleştirel olma ve sosyal ilişkilerde zorlanma sayılabilir. Birey, genellikle yüksek başarıya rağmen tatmin olamaz ve sürekli bir yetersizlik hissi taşır.

Sebepleri / Mekanizması

Aşırı mükemmeliyetçiliğin nedenleri arasında genetik yatkınlık, erken dönemde koşullu sevgi deneyimleri (başarıya bağlı sevgi gösterilmesi), aşırı eleştirel ebeveyn tutumları, toplumsal başarı baskısı ve bireyin kendilik değerini başarıya endekslemesi yer alır. Bilişsel mekanizmalarda, “ya hep ya hiç” düşüncesi, felaketleştirme (küçük bir hatanın büyük sonuçları olacağını düşünme) ve zihinsel filtreleme (sadece hatalara odaklanma) gibi çarpıtmalar sık görülür.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Aşırı mükemmeliyetçilik, kişinin iş, okul veya sosyal yaşamında belirgin bir bozulmaya yol açıyorsa, sürekli kaygı, depresyon veya tükenmişlik hissi varsa ya da erteleme davranışı nedeniyle önemli görevler aksıyorsa, klinik bir psikoloğa danışılması önerilir. Profesyonel destek, bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemlerle kişinin gerçekçi standartlar geliştirmesine ve öz-şefkatini artırmasına yardımcı olabilir.