Aşırı ani değerlendirme

Aşırı ani değerlendirme, bilişsel çarpıtmalardan biridir. Kişi, sınırlı veya yetersiz kanıta dayanarak bir durum, kişi veya olay hakkında kesin ve genellikle olumsuz bir yargıya varır. Örneğin, bir iş görüşmesinde tek bir soruyu yanıtlayamayan kişi, ‘Bu işi asla alamayacağım’ diyerek durumu felaketleştirir. Bu çarpıtma, depresyon ve kaygı bozukluklarında sık görülür.

Belirtileri / Özellikleri

Kişi, olayları ya hep ya hiç tarzında değerlendirir. Kanıtları göz ardı eder veya çarpıtır. Olumsuz sonuçlara odaklanır ve alternatif açıklamaları düşünmez. Öz saygıda düşüş, sürekli endişe ve karar vermede güçlük eşlik edebilir.

Sebepleri / Mekanizması

Bu çarpıtma, genellikle geçmiş olumsuz deneyimler, öğrenilmiş çaresizlik veya mükemmeliyetçi ebeveyn tutumlarıyla ilişkilidir. Beynin tehdit algısını abartması ve hızlı karar verme eğilimi, bu düşünce kalıbını pekiştirir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Eğer bu düşünce kalıbı günlük işlevselliği bozuyor, sürekli kaygı veya depresyona yol açıyorsa, klinik bir psikoloğa danışılması önerilir. Bilişsel davranışçı terapi, bu çarpıtmayı tanıma ve değiştirme konusunda etkilidir.