Şema terapi yaşam benliği

Şema terapi yaşam benliği, Jeffrey Young tarafından geliştirilen şema terapide, bireyin erken dönem uyumsuz şemaları ve bu şemalarla başa çıkmak için geliştirdiği baş etme biçimleri (teslim, kaçınma, aşırı telafi) doğrultusunda otomatik olarak ortaya çıkan benlik durumunu ifade eder. Yaşam benliği, bireyin şemalarının tetiklendiği anlarda sergilediği duygu, düşünce ve davranış örüntülerini kapsar. Bu kavram, şema modları kavramıyla yakından ilişkilidir.

Özellikleri

Yaşam benliği, bireyin erken dönemde öğrenilmiş ve pekişmiş baş etme stratejilerini yansıtır. Örneğin, terk edilme şemasına sahip bir kişi, ilişkilerinde aşırı bağımlı (teslim) ya da mesafeli (kaçınma) bir yaşam benliği sergileyebilir. Bu benlik durumu, genellikle otomatik ve farkındalık dışıdır. Birey, şema tetiklendiğinde kendini çaresiz, öfkeli veya kopmuş hissedebilir. Yaşam benliği, sağlıklı yetişkin modunun aksine, esneklikten yoksundur ve bireyin işlevselliğini olumsuz etkiler.

Mekanizması

Yaşam benliği, erken çocukluk döneminde karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlar (güvenli bağlanma, özerklik, değerlilik gibi) sonucu gelişen şemalar tarafından şekillendirilir. Birey, bu şemaların yarattığı acıdan kaçınmak için üç baş etme biçiminden birini benimser: teslim (şemaya uygun davranma), kaçınma (şemayı tetikleyen durumlardan uzak durma) veya aşırı telafi (şemanın tersini yaparak üstünlük sağlama). Bu baş etme biçimleri, zamanla otomatikleşir ve bireyin yaşam benliğini oluşturur. Örneğin, yetersizlik şeması olan biri, mükemmeliyetçilik (aşırı telafi) ya da başarısızlık korkusuyla görevleri erteleme (kaçınma) şeklinde bir yaşam benliği geliştirebilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Yaşam benliği, bireyin iş, ilişki veya öz saygı gibi alanlarda sürekli sorunlara yol açıyorsa, kişi kendini sıkışmış veya tekrarlayan olumsuz kalıplar içinde buluyorsa, bir klinik psikoloğa danışılması önerilir. Şema terapi, bu otomatik benlik durumlarını fark etmeyi ve sağlıklı yetişkin modunu güçlendirmeyi hedefler.