Şema terapi teorisi

Şema terapi teorisi, Jeffrey Young tarafından geliştirilen ve özellikle kronik veya karakterolojik sorunları olan bireyler için tasarlanmış bütünleştirici bir psikoterapi modelidir. Teori, erken dönem uyumsuz şemalar (EDUŞ) adı verilen, çocukluk ve ergenlik döneminde oluşan, kendilik ve ilişkilerle ilgili yaygın, işlevsiz temaların, yetişkinlikte psikolojik sıkıntılara yol açtığını savunur. Şemalar, anılar, duygular, bilişler ve bedensel duyumlardan oluşan kalıplardır. Teori ayrıca, bu şemalarla başa çıkmak için geliştirilen başa çıkma biçimlerini (kaçınma, teslim olma, aşırı telafi) ve şema modları adı verilen anlık duygu-durumlarını da kapsar.

Belirtileri / Özellikleri

Şema terapi teorisine göre, bireylerde görülen belirtiler, altta yatan şemaların tetiklenmesiyle ortaya çıkar. Örneğin, ‘terk edilme’ şeması olan bir kişi, ilişkilerde aşırı bağımlılık, terk edilme kaygısı veya duygusal dalgalanmalar yaşayabilir. ‘Kusurluluk’ şeması ise yoğun utanç, eleştiriye aşırı duyarlılık veya mükemmeliyetçilik olarak kendini gösterebilir. Başa çıkma biçimleri, sorunu geçici olarak hafifletse de uzun vadede şemayı pekiştirir. Örneğin, duygusal kaçınma (madde kullanımı, aşırı çalışma) veya aşırı telafi (agresif davranışlar, kontrolcülük) yaygındır.

Sebepleri / Mekanizması

Şema terapi teorisine göre, erken dönem uyumsuz şemalar, çocuklukta karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlardan (güvenlik, bakım, kabul, özerklik, sınırlar vb.) kaynaklanır. Travmatik deneyimler, ebeveyn tutumları (aşırı koruyucu, ihmal edici, istismarcı) veya mizaç faktörleri şema oluşumunda rol oynar. Şemalar, daha sonra benzer deneyimlerle pekişir ve otomatik düşünce ve davranış kalıpları haline gelir. Beyin, şemayı doğrulayan bilgileri seçici olarak işler ve şemayla çelişen bilgileri reddeder, böylece şema kendini sürdürür.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Kişi, tekrarlayan ilişki sorunları, kronik düşük benlik saygısı, yoğun utanç veya suçluluk, duygu düzenleme güçlüğü, kendine zarar verme davranışları veya madde kullanımı gibi sorunlar yaşıyorsa ve bu durumlar günlük işlevselliğini bozuyorsa, bir ruh sağlığı uzmanına başvurması önerilir. Şema terapi, özellikle borderline kişilik bozukluğu, kronik depresyon, kaygı bozuklukları ve yeme bozuklukları gibi durumlarda etkili bir yaklaşımdır. Bir klinik psikoloğa danışılması önerilir.