Şema terapi psikolojisi

Şema terapi, özellikle kronik ve yaygın psikolojik sorunlar için geliştirilmiş, bilişsel davranışçı terapi, bağlanma teorisi, gestalt terapi ve psikodinamik yaklaşımları birleştiren bütüncül bir psikoterapi yöntemidir. Jeffrey Young tarafından oluşturulan bu yaklaşım, erken dönem uyumsuz şemalar adı verilen, çocukluk ve ergenlikte gelişen, kişinin kendisi ve dünyayla ilgili derin, yaygın ve işlevsiz inanç ve duygusal örüntüleri hedef alır.

Belirtileri / Özellikleri

Şema terapide, bireylerin tekrarlayan sorunlarına yol açan 18 erken dönem uyumsuz şema tanımlanmıştır. Bunlar arasında terk edilme, güvensizlik/kötüye kullanım, duygusal yoksunluk, kusurluluk/utanç, başarısızlık, bağımlılık/yetersizlik, dayanıksızlık, iç içe geçme/az gelişmiş benlik, boyun eğicilik, kendini feda, onay arayıcılık, duyguları bastırma, yüksek standartlar/aşırı eleştirellik, karamsarlık, cezalandırıcılık, haklılık/büyüklenmecilik ve yetersiz özdenetim yer alır. Bu şemalar, bireyin düşünce, duygu ve davranışlarını otomatik olarak etkileyerek kaygı, depresyon, kişilik bozuklukları ve ilişki sorunlarına zemin hazırlar.

Sebepleri / Mekanizması

Erken dönem uyumsuz şemalar, genellikle çocuklukta karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlar (güvenli bağlanma, özerklik, gerçekçi sınırlar, duyguların ifadesi, spontanlık ve oyun) nedeniyle gelişir. Travmatik deneyimler, ihmal, istismar veya aşırı koruyucu/yetkin ebeveyn tutumları şemaların oluşumunda rol oynar. Şemalar, bireyin çevresel olayları yorumlama biçimini çarpıtarak ve başa çıkma stratejileri (kaçınma, teslim olma, aşırı telafi) yoluyla kendini sürdürür. Bu mekanizmalar, kişinin şemayı doğrulayan deneyimleri aramasına ve şemayı pekiştirmesine yol açar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Kişi, tekrarlayan ilişki sorunları, kronik kaygı veya depresyon, düşük benlik saygısı, kişilik bozukluğu belirtileri (örneğin, borderline kişilik bozukluğu) veya geçmiş travmaların etkisiyle günlük işlevselliğinde belirgin bozulma yaşıyorsa, şema terapi konusunda uzmanlaşmış bir klinik psikoloğa danışması önerilir. Özellikle diğer terapi yöntemlerinden yeterli fayda sağlanamadığı durumlarda şema terapi etkili bir seçenek olabilir.