Şema terapi anlamı

Şema terapi, özellikle kronik ve yaygın psikolojik sorunların tedavisinde kullanılan, bilişsel davranışçı terapi, bağlanma teorisi, Gestalt terapi ve psikodinamik yaklaşımları bütünleştiren bir psikoterapi ekolüdür. Jeffrey Young tarafından geliştirilen bu yöntem, erken çocukluk döneminde oluşan ve kişinin yaşamı boyunca tekrarlayan uyumsuz örüntüler olan “erken dönem uyumsuz şemalar” üzerine odaklanır. Şemalar, anılar, duygular, bedensel duyumlar ve bilişlerden oluşan karmaşık yapılardır.

Belirtileri / Özellikleri

Şema terapide ele alınan temel kavram, kişinin işlevsiz düşünce, duygu ve davranış kalıplarına yol açan 18 erken dönem uyumsuz şemadır. Bu şemalar arasında terk edilme, güvensizlik/kötüye kullanılma, duygusal yoksunluk, kusurluluk/utanç, sosyal izolasyon, bağımlılık/yetersizlik, dayanıksızlık, boyun eğicilik, kendini feda, onay arayıcılık, duyguları bastırma ve yüksek standartlar/aşırı eleştirellik yer alır. Ayrıca, bu şemalarla başa çıkmak için geliştirilen “şema modları” (örneğin, incinmiş çocuk, kızgın çocuk, cezalandırıcı ebeveyn, sağlıklı yetişkin) terapinin önemli bir parçasıdır.

Sebepleri / Mekanizması

Erken dönem uyumsuz şemalar, çocukluk ve ergenlik döneminde karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlardan (güvenli bağlanma, özerklik, yeterlilik, gerçekçi sınırlar, kendini ifade etme, spontanlık ve oyun) kaynaklanır. Travmatik deneyimler, ebeveynlerin aşırı koruyucu, ihmalkar veya istismarcı tutumları, akran zorbalığı gibi faktörler şemaların oluşumuna katkıda bulunur. Şemalar, daha sonraki yaşamda benzer durumlarla karşılaşıldığında otomatik olarak tetiklenir ve kişinin olayları çarpıtarak algılamasına, duygusal tepkiler vermesine ve uyumsuz davranışlar sergilemesine yol açar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Kişi, tekrarlayan ilişki sorunları, kronik kaygı veya depresyon, düşük benlik saygısı, öfke kontrolü güçlüğü, yeme bozuklukları, madde kullanımı veya kişilik bozukluğu belirtileri yaşıyorsa ve bu sorunlar standart bilişsel davranışçı terapiye yanıt vermiyorsa, şema terapi eğitimi almış bir klinik psikoloğa danışması önerilir. Özellikle borderline kişilik bozukluğu, narsisistik kişilik bozukluğu ve diğer kronik psikopatolojilerde etkili olduğu gösterilmiştir.