Karmaşık travma sonrası stres bozukluğu
Uzun süreli veya tekrarlayan travmatik olaylara maruz kalma sonucu gelişen, duygu düzenleme güçlüğü ve benlik algısında bozulma ile seyreden bir psikolojik durum.
Karmaşık travma sonrası stres bozukluğu (KTPSB), uzun süreli veya tekrarlayan travmatik olaylara, özellikle de kişinin kaçışının zor olduğu durumlara (örneğin çocukluk çağı istismarı, aile içi şiddet, savaş, işkence) maruz kalma sonucu ortaya çıkan bir psikolojik rahatsızlıktır. DSM-5’te ayrı bir tanı olarak yer almasa da ICD-11’de bağımsız bir tanı kategorisidir. Klasik TSSB’den farklı olarak, duygu düzenleme sorunları, olumsuz benlik algısı ve ilişkilerde güçlük gibi ek belirtiler içerir.
Belirtileri / Özellikleri
KTPSB’nin temel belirtileri üç ana alanda toplanır: 1) Duygu düzenleme güçlüğü: yoğun öfke, üzüntü veya uyuşma nöbetleri, 2) Olumsuz benlik algısı: değersizlik, suçluluk, utanç duyguları, 3) Kişilerarası ilişkilerde sorunlar: güven güçlüğü, sosyal izolasyon. Ayrıca travma anılarının istemsiz hatırlanması, kabuslar, kaçınma davranışları ve sürekli tehdit algısı gibi klasik TSSB belirtileri de görülür.
Sebepleri / Mekanizması
KTPSB, genellikle gelişimsel dönemlerde (çocukluk veya ergenlik) veya kaçışın mümkün olmadığı yetişkinlik dönemlerinde yaşanan tekrarlayan travmalar sonucu ortaya çıkar. Beynin stres yanıt sistemleri (hipotalamus-hipofiz-adrenal eksen) ve duygu düzenleme ile ilgili bölgeleri (amigdala, prefrontal korteks) etkilenir. Travmanın sürekliliği, kişinin başa çıkma kaynaklarını tüketerek benlik ve başkalarına dair temel inançlarda bozulmaya yol açar.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı
Eğer travmatik olayların ardından duygu patlamaları, sürekli gerginlik, kendine veya başkalarına güvensizlik, ilişkilerde sorunlar yaşıyorsanız ve bu durum günlük işlevselliğinizi etkiliyorsa, klinik bir psikoloğa veya psikiyatriste danışmanız önerilir. Özellikle travma sonrası belirtiler 1 aydan uzun süredir devam ediyorsa veya intihar düşünceleri varsa acil yardım alınmalıdır.