Narkolepsi tanı kriterleri

Narkolepsi tanı kriterleri, DSM-5 ve ICD-11’de belirtilen klinik ölçütlere göre değerlendirilir. Temel olarak, en az üç ay süren aşırı gündüz uykululuğu (EDS) ve tip 1 narkolepsi için katapleksi varlığı aranır. Katapleksi, genellikle gülme veya şaşkınlık gibi duygusal uyaranlarla tetiklenen ani kas tonusu kaybıdır. Tanı için ayrıca hipnagojik (uykuya dalarken) veya hipnopompik (uyanırken) halüsinasyonlar, uyku felci ve gece uykusunun bölünmesi gibi semptomlar da değerlendirilir.

Belirtileri / Özellikleri

Narkolepsinin başlıca özellikleri arasında gün içinde kontrol edilemeyen uyku atakları, katapleksi nöbetleri, canlı halüsinasyonlar ve uyku felci yer alır. Hastalar sıklıkla gece uykusunda sık uyanmalar yaşar. Semptomlar genellikle ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde başlar ve yaşam boyu sürebilir.

Sebepleri / Mekanizması

Narkolepsi, beyindeki hipokretin (oreksin) üreten nöronların otoimmün hasarı sonucu ortaya çıkar. Hipokretin, uyanıklık ve REM uykusunun düzenlenmesinde kritik rol oynar. Genetik yatkınlık (HLA-DQB1*0602 aleli) ve çevresel tetikleyiciler (enfeksiyonlar, stres) hastalığın gelişiminde etkilidir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Günlük yaşamı etkileyen aşırı uykululuk, ani kas güçsüzlüğü veya halüsinasyonlar yaşanıyorsa bir nöroloji veya uyku uzmanına başvurulmalıdır. Kesin tanı için polisomnografi ve çoklu uyku latans testi (MSLT) gibi uyku çalışmaları gerekebilir. Erken tanı ve tedavi, semptom yönetimini ve yaşam kalitesini iyileştirebilir.