Locus of control yaşam geçişi

Locus of control yaşam geçişi, bireyin hayatındaki önemli dönüm noktaları (örneğin evlilik, ebeveyn olma, iş kaybı, emeklilik, kronik hastalık tanısı) sonrasında kontrol odağında (içsel veya dışsal) gözlenen kalıcı yön değişimini ifade eder. Kontrol odağı, bireyin yaşam olaylarının sonuçlarını kendi eylemlerine (içsel) mi yoksa dış güçlere, şansa, kader gibi etkenlere (dışsal) mi atfettiğini belirleyen bir kişilik özelliğidir. Yaşam geçişleri, bu özelliğin yeniden şekillenmesine neden olabilir.

Özellikleri

Yaşam geçişi sonrası kontrol odağı değişimi genellikle geçici bir uyum sürecinden sonra kalıcı hale gelebilir. Örneğin, iş kaybı yaşayan bir birey başlangıçta dışsal kontrole kayabilir (“işveren haksızdı”), ancak uzun vadede içsel kontrol geliştirerek (“yeni beceriler edinmeliyim”) daha içsel bir odağa yönelebilir. Tersine, kronik bir hastalık tanısı alan kişi, daha önce içsel kontrole sahipken dışsal odağa kayabilir (“hastalık kaderimdi”). Değişimin yönü, bireyin başa çıkma tarzları, sosyal destek ve önceki kontrol odağı düzeyine bağlıdır.

Sebepleri / Mekanizması

Yaşam geçişleri, bireyin temel varsayımlarını (dünyanın kontrol edilebilir olduğu inancı) sarsarak kontrol odağını etkileyebilir. Beklenmedik veya kontrol edilemez olaylar (travma, ani işten çıkarılma) dışsal odağı güçlendirirken, başarıyla sonuçlanan planlı geçişler (isteyerek evlenme, kariyer değişikliği) içsel odağı pekiştirebilir. Ayrıca, bireyin olayı yorumlama biçimi (atıf tarzı) ve öz yeterlik inancı da değişimde aracı rol oynar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Yaşam geçişi sonrası kontrol odağındaki değişim, bireyin günlük işlevselliğini bozacak düzeyde pasiflik, umutsuzluk veya aşırı suçluluk yaratıyorsa (örneğin sürekli dışsal atıflar nedeniyle hareketsizlik veya içsel atıflarla kendini suçlama) klinik bir psikoloğa danışılması önerilir. Ayrıca, değişim depresyon, kaygı bozukluğu veya uyum bozukluğu belirtileriyle birlikte seyrediyorsa profesyonel değerlendirme gereklidir.