Kriz yaşam tehdidi

Kriz yaşam tehdidi, bireyin hayatını veya fiziksel bütünlüğünü doğrudan tehlikeye atan bir olay (örneğin, doğal afet, ciddi kaza, saldırı) sonrasında ortaya çıkan yoğun psikolojik sarsıntı durumudur. Bu kavram, kriz müdahalesi literatüründe, bireyin baş etme kapasitesini aşan akut stres etkenlerine verilen tepkiyi tanımlar. DSM-5’te travmatik olaylara bağlı akut stres bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğu ile ilişkilendirilir.

Belirtileri / Özellikleri

Kriz yaşam tehdidi durumunda bireyde yoğun korku, çaresizlik, dehşet hissi; olayı zihinde tekrar tekrar yaşama (flashback); uyku bozuklukları, sinirlilik, aşırı irkilme tepkisi; duygusal uyuşma veya kopma; olayı hatırlatan durumlardan kaçınma gibi belirtiler görülebilir. Fiziksel olarak kalp çarpıntısı, terleme, titreme, baş dönmesi eşlik edebilir.

Sebepleri / Mekanizması

Temel mekanizma, beynin tehdit algılama sistemi olarak bilinen amigdalanın aşırı uyarılması ve sempatik sinir sisteminin aktive olmasıdır. Travmatik olay, bireyin var olan baş etme stratejilerini aştığında, psikolojik denge bozulur. Genetik yatkınlık, önceki travma öyküsü, sosyal destek yetersizliği gibi faktörler riski artırabilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Belirtiler bir aydan uzun sürerse, günlük işlevselliği ciddi şekilde bozarsa (işe gidememe, sosyal ilişkilerde sorun) veya kendine zarar verme düşünceleri varsa mutlaka bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır. Akut dönemde kriz müdahalesi ve psikolojik ilk yardım önerilir; uzun vadede travma odaklı bilişsel davranışçı terapi etkili olabilir.