Kendilik psikolojisi

Kendilik psikolojisi, Heinz Kohut tarafından 1970’lerde geliştirilen bir psikanalitik kuramdır. Bu yaklaşım, bireyin kendilik duygusunun (self) gelişimini, narsisistik ihtiyaçlarını ve bu ihtiyaçların karşılanmasındaki aksaklıkların psikopatolojiye nasıl yol açtığını inceler. Kohut, kendiliğin çekirdeğinin erken çocukluk döneminde, bakım verenlerle kurulan ilişkiler yoluyla şekillendiğini savunur. Sağlıklı bir kendilik gelişimi için empatik yanıtlar ve uygun aynalama (mirroring) deneyimleri kritik öneme sahiptir.

Belirtileri / Özellikleri

Kendilik psikolojisi perspektifinden, kendilik bozuklukları belirtileri arasında düşük özsaygı, onaylanma ve hayranlık ihtiyacı, eleştiriye aşırı duyarlılık, boşluk hissi, dağılma kaygısı (fragmentation anxiety) ve narsisistik yaralanmalar (narcissistic injury) yer alır. Birey, kendilik bütünlüğünü korumak için sürekli dış onay arayışında olabilir. Bu özellikler, narsisistik kişilik örüntüleriyle ilişkilendirilir ancak her bireyde farklı düzeylerde görülebilir.

Sebepleri / Mekanizması

Kendilik psikolojisine göre, kendilik bozukluklarının temel nedeni, erken çocukluk döneminde bakım verenlerin empatik yanıtlarının yetersizliğidir. Kohut, çocuğun gelişimsel ihtiyaçları olan aynalama (mirroring), idealleştirme (idealization) ve ikizlik (twinship) ihtiyaçlarının karşılanmaması durumunda kendilik yapısının kırılganlaştığını öne sürer. Bu ihtiyaçların karşılanmaması, bireyin kendilik nesnesi (selfobject) işlevlerini içselleştirememesine ve sağlıklı bir kendilik geliştirememesine yol açar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı

Kendilik psikolojisi bağlamında, sürekli bir boşluk hissi, değersizlik duyguları, onaylanma takıntısı, eleştiri karşısında aşırı tepkiler, dağılma kaygısı veya ilişkilerde tekrarlayan sorunlar yaşanıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına danışılması önerilir. Bu belirtiler günlük işlevselliği ve yaşam kalitesini olumsuz etkiliyorsa, klinik bir psikoloğa başvurmak faydalı olabilir.