Hepimizin aşırı temizlik, titizlik, düzen isteği, para biriktirme çabası, simetriye önem verme durumu gibi çeşitli takıntıları, kuruntuları, saçma bulmamıza rağmen yapmak zorunda hissettiğimiz davranış ve düşünceleri olabilir. Çoğunlukla önemsizdir ve ciddiye almamıza gerek yoktur.
Ancak, bazı kişiler aşırı ve saçma buldukları halde bu davranış ve düşüncelerini tekrar etme ve sürdürme zorunluluğu hissedebilirler. Bu durum önemli oranda zaman ve enerji kaybına yol açar, belirgin bir sıkıntılar oluşur ve kişiyi zorlamaya ve çevresi ile ilişkisini bozmaya başlarsa, üzerinde durmak ve bunun ruhsal bir sorun olabileceğini düşünmek gerekir. Bu durum, Obsesif-Kompulsif bozukluk – OKB olabilir.
Obsesyonlar (saplantılar), irade dışı gelen, kişiyi tedirgin eden veya sıkıntı veren, bilinçli bir çaba ile kovulamayan yineleyici ve zorlayıcı düşüncelerdir.
Kompulsiyonlar (zorlantılar) ise çoğu zaman obsesif düşüncelerden kurtulmak veya bu düşüncelerin verdiği sıkıntıyı azaltmak için yapılan ve istemeden yinelenen, kişinin kısa bir süreliğine rahatlamasına neden olan ancak hayat kalitesini bozan davranışlardır.
Takıntı Hakkında Merak Edilenler
Takıntı (obsesyon), kişinin zihnine istemsiz ve tekrar tekrar giren, saçma veya mantıksız olarak değerlendirdiği halde uzaklaştırmakta zorlandığı, kaygı ve sıkıntıya yol açan ısrarcı düşünce, dürtü veya imgelerdir. Örnek olarak mikrop bulaşma korkusu, bir işi yapıp yapmadığından emin olamama veya simetri ihtiyacı verilebilir.
Takıntıların (Obsesif-Kompulsif Bozukluk - OKB) tedavisinde en etkili yöntemler, bilişsel davranışçı terapi (özellikle Maruz Bırakma ve Tepki Önleme) ve ilaç tedavisidir (SSRI grubu antidepresanlar). Tedavi, semptomların şiddetine göre bir psikiyatrist ve psikolog iş birliği ile planlanır. Profesyonel destek almak tedavinin başarısı için kritik öneme sahiptir.
Takıntı (obsesyon), rahatsız edici zihinsel içerikken; kompulsiyon, bu takıntının yarattığı kaygıyı azaltmak veya korkulan bir olayı önlemek için yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Örneğin, mikrop takıntısı (obsesyon) olan bir kişi, kaygısını dindirmek için saatlerce el yıkama (kompulsiyon) davranışı sergileyebilir.
Hayır, her takıntılı düşünce OKB anlamına gelmez. Birçok insan zaman zaman istenmeyen düşünceler deneyimleyebilir. OKB tanısı için bu düşüncelerin veya davranışların günde bir saatten fazla zaman alması, belirgin bir sıkıntıya yol açması ve kişinin günlük işlevselliğinde (iş, sosyal ilişkiler) ciddi bozulmalara neden olması gerekir. Bir uzman değerlendirmesi bu ayrımı yapmak için gereklidir.
Takıntılarla başa çıkmak için öncelikle bir psikiyatrist veya psikologdan profesyonel destek alınmalıdır. Terapi sürecinde öğrenilen teknikler (düşünceleri bastırmaya çalışmamak, kaygıyı yönetmek, davranış deneyleri) evde de uygulanabilir. Ayrıca düzenli egzersiz, stres yönetimi teknikleri (nefes egzersizleri, mindfulness) ve sağlıklı bir uyku düzeni destekleyici olabilir.
Evet, Mersin'de Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) ve takıntılar konusunda uzmanlaşmış psikiyatristler ve psikologlar bulunmaktadır. Psikolog Murat Bilim, Mersin'de bilişsel davranışçı terapi yaklaşımıyla takıntı ve OKB alanında danışanlara destek sağlamaktadır. Doğru teşhis ve kişiye özel tedavi planı için bir uzmana başvurmak en sağlıklı ilk adımdır.