Bir travmaya ya da istismara maruz kalmak, son derece zor ve acı verici bir deneyimdir. Travmatik olaylara örnek olarak, fiziksel ya da cinsel istismara uğramak, şiddete maruz kalmak ya da savaş ve doğal afetler gibi felaketlere tanık olmak sayılabilir.
Bu olaylar, kendinizi çaresiz ve tehlikede hissetmenize ve endişe, depresyon, panik atak ve post travmatik stres bozukluğu gibi durumlara yol açabilir. İştah ve uyku ile ilgili de ciddi değişiklikler gerçekleşebilir. Bir kişide travma etkisi yaratan bir olayın başka bir kişide yaratmayabileceği de göz ardı edilmemelidir. Dolayısıyla, başka bir insanın yaşamadığı duyguları yaşamanız son derece doğaldır. Bu durumda psikolojik yardım alınması, destekleyici ve travmanın atlatılmasında yardımcı olmaktadır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve İstismar Hakkında Merak Edilenler
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), kişinin fiziksel veya psikolojik bütünlüğünü tehdit eden, aşırı stres yaratan bir olaya (travma) maruz kaldıktan sonra ortaya çıkabilen bir ruh sağlığı durumudur. Belirtileri arasında olayı tekrar yaşıyormuş gibi hissetme (flashback'ler veya kabuslar), travmayı hatırlatan durumlardan kaçınma, aşırı tetikte olma hali (hipervijilans) ve olumsuz düşünce ve duygu değişiklikleri bulunur.
İstismar (fiziksel, cinsel, duygusal veya ihmal) bir insanın güvenlik, güven ve kontrol duygularını derinden sarsan, yüksek düzeyde travmatik bir deneyimdir. Bu tür deneyimler, özellikle tekrarlayan, uzun süreli veya çocuklukta yaşanmışsa, TSSB gelişimi için önemli bir risk faktörüdür. İstismar mağdurlarında, travmanın etkileri yıllar sonra bile TSSB semptomları olarak ortaya çıkabilir.
TSSB belirtileri dört ana grupta toplanabilir: 1) Yeniden Yaşama: İstenmeyen anılar, kabuslar, flashback'ler. 2) Kaçınma: Olayla ilgili düşünce, konuşma, yer veya insanlardan uzak durma. 3) Düşünce ve Duygularda Olumsuz Değişim: Kendini veya başkalarını suçlama, ilgi kaybı, yabancılaşma hissi. 4) Aşırı Uyarılma (Hipervijilans): Kolay irkilme, sinirlilik, uyku problemleri, konsantrasyon güçlüğü. Bu belirtiler en az bir ay sürer ve işlevselliği bozar.
Evet, Travma Sonrası Stres Bozukluğu etkili tedavi yöntemleri ile tedavi edilebilen bir durumdur. Tedavide genellikle psikoterapi (konuşma terapisi) ilk seçenektir. Özellikle Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi (TF-CBT) ve Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) terapisi gibi kanıta dayalı yöntemler oldukça etkilidir. Bazı durumlarda, bir psikiyatrist gözetiminde semptomları hafifletmek için ilaç tedavisi de terapiye eklenebilir. Tedavi süreci kişiye özeldir ve profesyonel destek almak çok önemlidir.
Eğer yaşadığınız travmatik deneyimle (istismar) ilgili belirtiler günlük hayatınızı, ilişkilerinizi, iş veya okul performansınızı olumsuz etkiliyorsa, bu belirtiler bir aydan uzun süredir devam ediyorsa ve kendi başınıza baş etmekte zorlanıyorsanız, profesyonel bir psikolog veya psikiyatristten destek almanın zamanı gelmiş demektir. 'Dayanabilirim' diye beklemek yerine, erken müdahale iyileşme sürecini hızlandırabilir.
Destek olurken öncelikle güvenli ve yargılamayan bir dinleyici olun. Onun duygularını ve tepkilerini geçersiz kılmadan ('Unutsana', 'Geçti artık' gibi) kabul edin. Yardım teklif edin ama ısrarcı olmayın. Profesyonel yardım alması için teşvik edin ve bu süreçte yanında olduğunuzu hissettirin. Kendi sınırlarınızı da koruyarak, onun iyileşme hızına saygı gösterin. Unutmayın, siz bir terapist değilsiniz; en değerli desteğiniz, anlayışlı ve sabırlı bir şekilde yanında olmanızdır.